Pomoc materialna dla studentów - wprowadzenie
- banaszewska.pl
- 10 wrz 2025
- 4 minut(y) czytania
Pomoc materialna dla studentów stanowi istotny element systemu szkolnictwa wyższego w Polsce, znajdujący swoje umocowanie w przepisach ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Celem przyznawania świadczeń pomocy materialnej jest wyrównywanie szans edukacyjnych oraz wsparcie studentów znajdujących się w trudnej sytuacji ekonomicznej lub życiowej, a także docenienie wybitnych osiągnięć w nauce.
W zakresie pomocy materialnej każda uczelnia posiada własny regulamin świadczeń dla studentów i jest to najważniejszy akt prawny. Pamiętać należy, że jego postanowienia nie mogą być niezgodne z ustawą prawo o szkolnictwie wyższym oraz innymi aktami prawnymi obowiązującymi w zakresie przyznawania pomocy materialnej studentom w uczelni.
Należy pamiętać, że w zakresie przyznawania pomocy materialnej studentom zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Organy przyznające pomoc materialną są organami w znaczeniu funkcjonalnym, co oznacza, że gwarantują udział studenta w postępowaniu. Gwarancja powinna być rozumiana w ten sposób, że organ, czyli uczelnia ma obowiązek ustalenia stanu faktycznego, ale student jest zobowiązany do współdziałania.
Aby prawidłowo przyznawać środki pomocy materialnej studentom w uczelni warto zapoznać się także z przepisami:
ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności chodzi tu o art. 3, ale i art. 5 ust. 4-9, ale i art. 24 ust. 6-7.
rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych.
obwieszczenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej w sprawie wysokości dochodu z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, publikowane co roku do 1 sierpnia
obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego, publikowane do 23 września każdego roku
ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, a także do ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny oraz ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.
ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, a także rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności.
rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie ewaluacji jakości działalności naukowej, definiujące np. artykuł czy monografię naukową, a także przepisy ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie.
Jak od razu nietrudno zauważyć proces przyznawania środków pomocy materialnej jest więc bardzo złożony i opiera się na wielu przepisach. Przede wszystkim uczelnia musi zadbać, aby regulamin przyznawania świadczeń pomocy materialnej był corocznie aktualizowany.
Pomoc o jaką może ubiegać się student w Uczelni
Zgodnie z art. 86 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym student może ubiegać się w uczelni o:
stypendium socjalne;
stypendium dla osób niepełnosprawnych;
zapomogę;
stypendium rektora;
stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego;
stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną.
Stypendia co do zasady w uczelniach przyznaje Rektor, chyba że samorząd studencki złoży wniosek o powołanie komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej. Warunkiem jest jedynie to, aby większość członków komisji stanowili studenci. Decyzję podpisuje wówczas przewodniczący komisji albo upoważniony przez niego wiceprzewodniczący komisji.
Należy zauważyć, że sformułowanie „są przyznawane”, zawarte w ust. 3, oznacza, że w przypadku wniosku złożonego przez samorząd studencki, do Rektora, by świadczenia przyznawane były przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną, świadczenia te muszą być przyznawane przez te komisje stypendialne. Decyzje w sprawie przyznania świadczeń pomocy materialnej studentom są zatem podejmowane przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną z mocy prawa, a nie z upoważnienia rektora.
Przepisy ustawy nie przewidują trybu powołania komisji stypendialnych i odwoławczych komisji stypendialnych, sprawy te muszą zatem zostać sprecyzowane w przepisach wewnątrzuczelnianych – najczęściej w regulaminie świadczeń dla studentów. Najczęściej komisje te powoływane są zarządzeniem Rektora.
Powołanie dwóch komisji jest jednocześnie określeniem organu pierwszego i drugiego stopnia przyznającego świadczenia materialne.
Jedyną kompetencją Rektora w przypadku powołania komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej jest uchylenie niezgodnej z przepisami prawa decyzji. Rektor jest więc wówczas organem szczególnego nadzoru nad efektami działalności komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej. Przepis należy przy tym rozumieć jako nakaz podjęcia przez rektora decyzji o uchyleniu decyzji komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej w przypadku wydania przez komisję decyzji niezgodnej z przepisami prawa. Rektor działa w tym zakresie z urzędu, a jego omawiana kompetencja dotyczy także decyzji komisji pierwszej instancji. Uchylenie decyzji oznacza powrót danej sprawy do komisji, której decyzja została uchylona.
Na jaki okres wydawane są decyzje?
Stypendia są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy. Zapomoga może być przyznana nie częściej niż 2 razy w roku akademickim.
Co powinien zawierać regulamin świadczeń pomocy materialnej?
Regulamin świadczeń pomocy materialnej w uczelni powinien szczegółowo określać zasady przyznawania pomocy materialnej studentom. Należy podkreślić, że zasady te muszą mieć na uwadze zasady równego traktowania, niedyskryminowania i przejrzystości.
Regulamin świadczeń dla studentów określa w szczególności:
wysokość świadczeń,
szczegółowe kryteria i tryb przyznawania świadczeń, oraz zakwaterowania i wyżywienia, oraz sposób wypłacania świadczeń,
sposób dokumentowania sytuacji materialnej studenta;
tryb powoływania oraz skład komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej.
Regulamin powinien także zawierać informacje na temat:
sposobu składania wniosku (forma papierowa lub elektroniczna),
terminów składania wniosków,
niezbędnych dokumentach (np. zaświadczenia o dochodach, opinie, orzeczenia),
konsekwencji złożenia niekompletnego lub nierzetelnego wniosku.
Regulamin świadczeń dla studentów ustala rektor w porozumieniu z samorządem studenckim. W nowo utworzonej uczelni regulamin ustala na okres roku rektor.
Uczelnia powinna zadbać o publikację regulaminu w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP) oraz udostępnienie wzorów wniosków, a także informowanie studentów o terminach i zasadach przyznawania pomocy.
