Wykorzystanie wizerunku studenta, kandydata na studia lub absolwenta w mediach społecznościowych uczelni
- banaszewska.pl
- 20 sie 2025
- 4 minut(y) czytania
W poprzedniej części opracowania skupiliśmy się na przetwarzaniu danych osobowych kandydatów na studia oraz studentów i absolwentów w celach marketingowych.
Dziś omówimy aspekt wykorzystania wizerunku studenta, kandydata na studia lub absolwenta w mediach społecznościowych.
W zakresie marketingu Uczelnie wykorzystują dane osobowe najczęściej:
W celu przesyłania informacji handlowej lub w ramach marketingu bezpośredniego.
W celu realizowania Social media marketing – najczęściej wykorzystywany jest wówczas wizerunek studentów.
Wizerunek to utrwalenie obrazu człowieka w taki sposób, w jaki dana osoba jest postrzegana. To pewien zespół cech człowieka, które są one na tyle charakterystyczne, że pozwolą zidentyfikować konkretną osobę fizyczną. Prowadzi to więc do tego, że osoba ta może zostać rozpoznana. Wizerunek to dana osobowa, ale także dobro osobiste. W związku z tym przy jego rozpowszechnianiu będziemy zmuszeni przestrzegać RODO jak i innych przepisów prawa.
Aby podobizna osoby fizycznej mogła być uznana za wizerunek, który podlega ochronie prawnej, musi ona pozwalać na rozpoznanie tej osoby szerokiemu gronu odbiorców. Szerokie grono odbiorców nie oznacza wiec jedynie osób najbliższych. Wizerunkiem nie będzie np. sylwetka studenta niepozwalająca na rozpoznanie danej osoby.
W dzisiejszych czasach zagadnienie ochrony wizerunku jest szczególnie istotne ze względu na mnogość i łatwość dostępu do środków, które mogą posłużyć nam do wykonania zdjęcia czy nagrania zawierającego nasz wizerunek.
Należy podkreślić, że jeśli wizerunek studenta jest rozpowszechniany w sposób, który uniemożliwia jego rozpoznanie, to nie mamy do czynienia z udostępnianiem wizerunku.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że wizerunek chroniony jest na gruncie wielu przepisów. Przede wszystkim są to:
1. art. 81 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych
2. art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
3. przepisy Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 roku w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE
Zgoda na utrwalanie i udostępnianie wizerunku
art. 81 Prawa autorskiego wymaga do rozpowszechniania wizerunku uzyskania zgody osoby na nim przedstawionej.
Przepisy nie regulują, w jaki sposób zgoda ma zostać wyrażona – nie musi być to zatem forma pisemna. Praktyka wskazuje jednak, że brak formy pisemnej może nieść poważne konsekwencje prawne, zatem Uczelnia utrwalając i wykorzystując wizerunek studenta powinna zadbać o posiadanie zgody w formie pisemnej. Należy również pamiętać, że brak sprzeciwu wobec fotografowania czy nagrywania nie jest równoważny z udzieleniem zgody na rozpowszechnianie wizerunku, a może jedynie świadczyć o zgodzie na jego utrwalenie. Co więcej student może taką zgodę w każdym czasie odwołać.
Od zasady obowiązku posiadania zgody istnieje jednak kilka wyjątków:
zapłata za pozowanie,
publikacja wizerunku osoby powszechnie znanej,
jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych,
publikacja wizerunku osoby stanowiącej jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz czy publiczna impreza.
Najczęściej stosowanym wyjątkiem w tym zakresie – także przez szkoły wyższe jest publikacja wizerunku osoby stanowiącej jedynie szczegół całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz czy publiczna impreza.
Osoby, których wizerunek został utrwalony na zdjęciach czy nagraniach krajobrazu czy zgromadzenia, nie mogą co do zasady zakazać rozpowszechnieniu swojego wizerunku. Ważne jest natomiast, aby na publikowanym zdjęciu czy filmie dana osoba faktycznie stanowiła jedynie szczegół. Pojawia się jednak pytanie, czy student sfotografowany podczas zajęć czy jakiegoś wydarzenia w uczelni może protestować przeciwko fotografowaniu lub nagrywaniu go w miejscu publicznym? Nie ma przepisów, które zabraniałyby fotografowania czy nagrywania innych osób, o ile nie spełnia to przesłanek naruszenia dóbr osobistych. Przepisy mówią bowiem o nieuprawnionym rozpowszechnianiu wizerunku, a nie jego utrwalaniu.
Co istotne zarówno orzecznictwo jak i doktryna stoją na stanowisku, że zgoda na rozpowszechnienie wizerunku musi zostać w odpowiedni sposób skonkretyzowana. Należy wiec określić w zgodzie na co dokładnie zgadza się student. Samo udostępnianie wizerunku w mediach społecznościowych uczelni nie jest bowiem tożsame z wykorzystywaniem wizerunku studenta w płatnych reklamach uczelni lub nawet postach sponsorowanych. Jeśli mówimy natomiast o formie drukowanej – np. plakatach to należy określić w zgodzie, gdzie takie plakaty będą rozwieszane. W razie sporu ze studentem to korzystający z wizerunku, czyli uczelnia będzie musiała udowodnić, że na konkretną formę eksploatacji wizerunku studenta uzyskała zgodę.
Ochrona wizerunku studenta znajduje swoje gwarancje także na gruncie art. 23 Kodeksu cywilnego. Naruszenie prawa do wizerunku może powodować naruszenie dóbr osobistych takich jak prawo do prywatności czy godności.
Wizerunek jako dane osobowe
Należy podkreślić, że okoliczność, że w danym stanie faktycznym można zgodnie z prawem autorskim rozpowszechnić wizerunek bez zgody osoby przedstawionej, nie oznacza automatycznie harmonii z innymi przepisami. To ostatnie dotyczy w szczególności norm prawa z zakresu danych osobowych. Niewątpliwie wizerunek mieści się w pojęciu danych osobowych. Pozwala on na identyfikację osoby fizycznej (art. 4 pkt 1 RODO). W związku z tym nawet jeśli nie istnieje obowiązek otrzymania zgody na rozpowszechnianie wizerunku, to uczelnia musi spełnić obowiązek informacyjny, o którym mowa w art. 13 i 14 RODO.
Studentowi oraz kandydatowi na studia, czyli osobie, której wizerunek dotyczy, musi zostać przekazany szereg informacji, z których najważniejsze to dane administratora danych osobowych, cel i podstawa prawna przetwarzania, odbiorcy danych czy okres ich przechowywania. Osoba taka musi również zostać poinformowana o swoich prawach (takich jak na przykład prawo do wniesienia sprzeciwu czy skargi, przenoszenia danych czy ich sprostowania lub ograniczenia ich przetwarzania). Jeśli wiec uczelnia zamierza wykorzystywać wizerunek studentów na swoich social mediach czy to poprzez wykorzystanie zdjęć z zajęć czy wydarzeń w uczelni, powinna zawrzeć odpowiednie zapisy w klauzuli informacyjnej RODO dla studenta.
Ciekawym zagadnieniem jest przetwarzanie danych osobowych studentów, którzy podczas zajęć noszą identyfikatory. Pojawia się pytanie, czy uczelnia może zobowiązać studenta do dostarczenia swojego zdjęcia w celu sporządzenia identyfikatora. Mimo że takie uprawienie nie wynika z żadnego przepisu prawa, to należy uznać, że uczelnia ma takie uprawnienie o ile obowiązek ten wynika np. z regulaminu praktyk czy innego dokumentu wewnętrznego i służy zapewnieniu właściwej organizacji procesu kształcenia, w tym w szczególności bezpieczeństwa studentów oraz ograniczenia dostępu dla osób nieupoważnionych.
Podsumowując szkoły wyższe w pierwszej kolejności powinny zadbać o prawidłowo skonstruowane klauzule informacyjne, w których znajdą się informacje o wykorzystywaniu wizerunku jako danych osobowych. Kolejnym krokiem są prawidłowo skonstruowane zgody. Uczelnie powinny w tym zakresie zachować daleko idącą ostrożność. Prawidłowo przygotowana dokumentacja to tylko część procesu ochrony danych osobowych w szkole wyższej.
