top of page

Pacjent bez dostępu do historii leczenia. UODO domaga się zmian w przepisach

4 godziny temu
5 minut(y) czytania

Śmierć lekarza prowadzącego indywidualną praktykę lekarską może powodować poważne problemy związane z dostępem pacjentów do ich dokumentacji medycznej. Choć przepisy określają, kto odpowiada za jej przechowywanie i udostępnianie po zakończeniu działalności leczniczej, w praktyce pojawiają się trudności z ustaleniem miejsca przechowywania dokumentów, ich przejęciem oraz zapewnieniem odpowiedniej ochrony zawartych w nich danych osobowych. Na problem ten zwrócił uwagę Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, który 16 października 2026 r. wystąpił do Ministerstwa Zdrowia z propozycją zmian legislacyjnych. Impulsem do podjęcia działań była między innymi sprawa pacjentki, która po śmierci lekarza prowadzącego indywidualną praktykę nie mogła uzyskać dostępu do swojej dokumentacji medycznej. Sprawa ujawniła istotną lukę w obowiązujących regulacjach, dotyczącą nie tyle samego obowiązku zabezpieczenia dokumentacji, ile sposobu jego realizacji.

 

Prawo pacjenta do dokumentacji medycznej jest jednym z podstawowych praw gwarantowanych przez ustawę z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgodnie z art. 23 ust. 1 tej ustawy pacjent ma prawo dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. Ustawa nakłada na podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych obowiązek prowadzenia, przechowywania i udostępniania dokumentacji oraz zapewnienia ochrony zawartych w niej danych. Uprawnienia te mają szczególne znaczenie z punktu widzenia ciągłości leczenia, ponieważ dokumentacja medyczna zawiera informacje dotyczące rozpoznanych chorób, wyników badań, zastosowanych metod leczenia, przepisanych leków oraz przebiegu udzielanych świadczeń. Brak dostępu do tych informacji może utrudnić kontynuowanie terapii u innego lekarza, a w niektórych przypadkach także opóźnić postawienie diagnozy lub podjęcie odpowiednich działań medycznych. Co istotne, śmierć lekarza nie powoduje wygaśnięcia prawa pacjenta do dokumentacji medycznej.

 

Kluczowe znaczenie w przypadku śmierci lekarza prowadzącego indywidualną praktykę ma art. 30a ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, który reguluje zasady postępowania z dokumentacją medyczną po zaprzestaniu wykonywania działalności leczniczej - dokumentację podmiotu kończącego działalność przejmuje podmiot, który przejął jego zadania. Jeżeli jednak taki podmiot nie istnieje, zastosowanie znajdują szczegółowe rozwiązania - za przechowywanie i udostępnianie dokumentacji medycznej odpowiada właściwa okręgowa izba lekarska. Obowiązek ten został wyraźnie określony w art. 30a ust. 3 pkt 3 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Oznacza to, że ustawodawca wskazał konkretny podmiot odpowiedzialny za zapewnienie pacjentom możliwości korzystania z ich dokumentacji także po śmierci lekarza. Nie jest więc prawidłowe założenie, że wraz ze śmiercią osoby prowadzącej praktykę lekarską dokumentacja staje się niedostępna albo że jej dalsze przechowywanie zależy wyłącznie od dobrej woli członków rodziny zmarłego.

 

Problem polega jednak na tym, że samo wskazanie podmiotu odpowiedzialnego za dokumentację nie rozstrzyga wszystkich kwestii związanych z jej faktycznym przejęciem. W obowiązujących przepisach brakuje kompleksowej procedury określającej, w jaki sposób okręgowa izba lekarska powinna ustalić, gdzie znajduje się dokumentacja po zmarłym lekarzu, kto jest w jej posiadaniu oraz jakie czynności należy podjąć, aby została ona skutecznie zabezpieczona i przekazana. Trudności mogą pojawiać się zwłaszcza wtedy, gdy dokumentacja pozostaje w gabinecie lekarskim, w miejscu zamieszkania zmarłego, na prywatnym nośniku danych albo w systemie informatycznym, do którego dostęp posiadał wyłącznie lekarz. W takich sytuacjach pojawia się również pytanie o uprawnienia spadkobierców oraz innych osób, które faktycznie dysponują dokumentacją. Sam fakt posiadania dokumentów nie oznacza bowiem, że dana osoba uzyskuje prawo do swobodnego zapoznawania się z zawartymi w nich informacjami, ich wykorzystywania lub udostępniania osobom trzecim.

 

Na niedostateczne uregulowanie tej procedury zwrócił uwagę Prezes UODO w wystąpieniu z 16 października 2026 r. Organ nadzorczy wskazał, że wobec braku szczegółowych przepisów ustawowych poszczególne okręgowe izby lekarskie przyjmują własne uchwały i instrukcje określające sposób postępowania z dokumentacją po śmierci lekarza. Niektóre z tych rozwiązań przewidują przejęcie dokumentacji dopiero po złożeniu odpowiedniego wniosku przez osobę znajdującą się w jej posiadaniu, w tym przez spadkobiercę zmarłego lekarza. Inne nie przewidują takiego trybu. Powoduje to brak jednolitych standardów postępowania i prowadzi do sytuacji, w których realizacja ustawowego prawa pacjenta może zależeć od praktyki stosowanej przez konkretną izbę lekarską. Zdaniem Prezesa UODO taka sytuacja budzi istotne zastrzeżenia, ponieważ zasady przetwarzania danych dotyczących zdrowia powinny wynikać z odpowiednio precyzyjnych przepisów prawa, a nie być kształtowane przede wszystkim przez akty wewnętrzne samorządu zawodowego.

 

Istotnym elementem tej problematyki jest również ochrona danych osobowych. Dokumentacja medyczna zawiera dane dotyczące zdrowia, które na gruncie RODO, należą do szczególnych kategorii danych osobowych. Co do zasady ich przetwarzanie jest zabronione. W przypadku przechowywania i udostępniania dokumentacji medycznej znaczenie mają przede wszystkim przepisy pozwalające na przetwarzanie danych w związku z realizacją obowiązków prawnych oraz celami związanymi z opieką zdrowotną. Przetwarzanie danych medycznych przez właściwą okręgową izbę lekarską nie wymaga zatem uzyskiwania odrębnej zgody pacjenta wyłącznie na potrzeby realizacji obowiązku ustawowego dotyczącego zabezpieczenia i udostępniania dokumentacji. Zgodnie ze stanowiskiem Prezesa UODO właściwa okręgowa izba lekarska, na której spoczywa ustawowy obowiązek przechowywania i udostępniania dokumentacji, ponosi również odpowiedzialność za przetwarzanie zawartych w niej danych osobowych.  

 

Warto również podkreślić, że dokumentacja medyczna podlega obowiązkowi przechowywania przez określony czas, niezależnie od tego, czy lekarz nadal wykonuje zawód. Obowiązek przechowywania nie ustaje wraz ze śmiercią lekarza, a odpowiedzialność za dokumentację przechodzi na podmiot wskazany w przepisach. Tym samym przedwczesne zniszczenie dokumentów, ich zagubienie lub pozostawienie bez odpowiedniego zabezpieczenia może stanowić naruszenie obowiązków ustawowych i przepisów o ochronie danych osobowych.

 

Szczególnie problematyczna pozostaje sytuacja, w której dokumentacja medyczna po śmierci lekarza znajduje się w posiadaniu jego spadkobierców. Przejęcie gabinetu, wyposażenia lub nośników danych nie oznacza automatycznie uzyskania prawa do swobodnego wykorzystywania informacji medycznych dotyczących pacjentów. Dane te nadal podlegają szczególnej ochronie, a ich przetwarzanie musi posiadać odpowiednią podstawę prawną. Jednocześnie brak jednoznacznych przepisów dotyczących obowiązku przekazania dokumentacji przez osoby faktycznie nią dysponujące może utrudniać izbom lekarskim realizację zadań ustawowych. Właśnie ta kwestia stanowi jeden z najważniejszych problemów wskazanych przez Prezesa UODO. Organ zwrócił uwagę na potrzebę wprowadzenia regulacji nakładających na osoby posiadające dokumentację po zmarłym lekarzu wyraźny obowiązek jej przekazania właściwemu samorządowi zawodowemu, a także określenia sposobów egzekwowania tego obowiązku.


Prezes UODO zaproponował ponadto rozważenie wprowadzenia sankcji karnych za niewywiązywanie się z obowiązków związanych z przejmowaniem dokumentacji medycznej. Propozycja ta nie oznacza jednak, że w październiku lub listopadzie 2026 r. weszły w życie nowe przepisy przewidujące taką odpowiedzialność. Wystąpienie Prezesa UODO ma charakter postulatu legislacyjnego skierowanego do Ministerstwa Zdrowia. Jego celem jest doprowadzenie do ustanowienia jasnej procedury określającej zasady ustalania miejsca przechowywania dokumentacji, jej zabezpieczania, przejmowania oraz dalszego udostępniania osobom uprawnionym. Organ wskazuje również, że informacje o śmierci lekarza, skutkujące odpowiednimi zmianami w rejestrach prowadzonych przez samorząd lekarski, powinny stanowić impuls do podjęcia działań dotyczących zabezpieczenia dokumentacji medycznej. Obecnie brak dostatecznie szczegółowych przepisów powoduje, że takie działania nie zawsze są podejmowane z odpowiednią inicjatywą i skutecznością.


Wystąpienie Prezesa UODO z 16 października 2026 r. pokazuje, że obecne regulacje, mimo wskazania podmiotów odpowiedzialnych za dokumentację medyczną po śmierci lekarza, nie zapewniają dostatecznie precyzyjnych mechanizmów realizacji tych obowiązków. Problem dotyczy przede wszystkim braku jednolitego trybu przejmowania dokumentacji oraz skutecznych instrumentów postępowania wobec osób, które znajdują się w jej posiadaniu. Z perspektywy pacjenta najważniejsze pozostaje jednak to, że śmierć lekarza nie pozbawia go prawa dostępu do informacji o własnym zdrowiu i przebiegu leczenia. Prawo to podlega ochronie zarówno na gruncie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, jak i przepisów RODO. Proponowane zmiany legislacyjne powinny zatem zmierzać do stworzenia procedury, która nie tylko formalnie określi odpowiedzialność samorządu lekarskiego, ale przede wszystkim umożliwi rzeczywiste zabezpieczenie dokumentacji i jej sprawne udostępnianie. Ochrona danych medycznych nie może bowiem sprowadzać się wyłącznie do zachowania ich poufności. Równie ważne jest zapewnienie, aby pacjent mógł uzyskać dostęp do informacji niezbędnych dla ochrony własnego zdrowia, niezależnie od tego, czy lekarz, który sporządził dokumentację, nadal wykonuje zawód.


bottom of page